Double Garden w Szanghaju

Double Garden powstał na około 2000-metrowym, poprzemysłowym terenie przy nabrzeżu w Szanghaju. Projekt pracowni Possibilism Design Studio łączy odtwarzanie lokalnego ekosystemu z zachowaniem śladów przemysłowej przeszłości miejsca. Dawny plac magazynowy, który wcześniej funkcjonował jako tymczasowy teren zieleni i szkółka roślin, został przekształcony w przestrzeń publiczną wykorzystującą istniejącą roślinność, betonowe konstrukcje i naturalne procesy sukcesji. Ważnym elementem projektu było również usunięcie gatunków inwazyjnych oraz stworzenie warunków do stopniowego rozwoju bardziej zróżnicowanego siedliska.

O czym jest artykuł?

1. Double Garden w Szanghaju – ogród na terenie poprzemysłowym
2. Rewitalizacja terenu i usuwanie gatunków inwazyjnych
3. Trzy strefy roślinności i naturalna sukcesja w miejskim ogrodzie
4. Betonowe ściany przemysłowe jako element nowego krajobrazu
5. Double Garden jako przestrzeń dla mieszkańców, edukacji i przyrody

Od zaniedbanego placu przemysłowego do miejskiego ogrodu

Punktem wyjścia dla projektu był teren, który na pierwszy rzut oka wyglądał jak bujna, nieuporządkowana przestrzeń. Szczegółowa analiza wykazała jednak, że znaczna część roślinności była zdominowana przez gatunki inwazyjne, przede wszystkim nawłoć kanadyjską (Solidago canadensis) i uczep (Bidens pilosa). Ich ekspansja ograniczała możliwość rozwoju rodzimych gatunków i prowadziła do ubożenia lokalnego mikroekosystemu. Położenie w pobliżu nabrzeża wykluczało zastosowanie herbicydów, a mechaniczne usuwanie roślin wymagało ostrożności, ponieważ mogło przyczynić się do dalszego rozprzestrzeniania kłączy i nasion. Projektanci zastosowali więc wieloetapową metodę ręcznego usuwania roślin przed okresem kwitnienia. Obejmowała ona identyfikację skupisk gatunków inwazyjnych, koszenie biomasy, ręczne wykopywanie kłączy nawłoci z warstwy gleby do głębokości około 30 cm, usuwanie nasion uczepu oraz przykrywanie terenu geowłókniną jutową i wprowadzanie konkurencyjnych gatunków rodzimych. Według autorów projektu pozwoliło to ograniczyć bank nasion gatunków inwazyjnych o 95 procent. Zamiast całkowicie wyczyścić teren i urządzić go od początku, zachowano część istniejącego potencjału przyrodniczego.

Trzy poziomy roślinności i betonowe ściany jako element krajobrazu

Double Garden został podzielony na trzy strefy odpowiadające różnym poziomom ingerencji w środowisko. Pierwsza z nich, określana jako „The Wild”, pozostaje najbardziej naturalna. Zachowano w niej istniejący bank nasion i gatunki takie jak trzcina pospolita (Phragmites australis) czy włośnica zielona (Setaria viridis). Druga strefa, „The Managed”, służy kontrolowaniu naturalnej sukcesji poprzez stopniowe wprowadzanie rodzimych roślin zielnych, między innymi wyki siewnej (Vicia sativa). Najbardziej intensywnie utrzymywana jest trzecia część – „The Cultivated” – gdzie zastosowano nawadnianie, rotację roślin i regularną pielęgnację. Pojawiają się tam między innymi szałwia uliginosowa (Salvia uliginosa) oraz miskant. Ważną częścią kompozycji pozostały również istniejące betonowe ściany przemysłowe. Sześć konstrukcji ustawionych w osi północ–południe nie zostało ukrytych ani usuniętych. Projektanci potraktowali je jako elementy porządkujące przestrzeń i kadrujące widoki na panoramę Xuhui West Bank. Surowy, miejscami zniszczony beton zestawiono z wysokimi trawami i dziką roślinnością, zachowując ślad dawnego użytkowania terenu. W ten sposób historia poprzemysłowego miejsca została wpisana w nową funkcję parku.

Zobacz też: Schäfer-Areal w Dielsdorf – rewitalizacja terenu przemysłowego

Ogród jako miejsce spotkań, edukacji i współpracy z mieszkańcami

Double Garden został pomyślany nie tylko jako przestrzeń przyrodnicza, ale również jako miejsce codziennego użytkowania przez lokalną społeczność. Znajduje się w obrębie tzw. „15-minute Community Living Circle”, czyli obszaru, w którym podstawowe funkcje potrzebne mieszkańcom powinny być dostępne w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania. Park działa więc jako lokalna przestrzeń rekreacyjna i jednocześnie rodzaj żywego laboratorium. Organizowane są tu aktywności związane z sadzeniem roślin i edukacją przyrodniczą, angażujące mieszkańców w proces kształtowania ogrodu. Projekt wykorzystuje również światło i sztukę do pokazania kolejnej warstwy historii miejsca. Podczas sezonu artystycznego w 2023 roku na industrialnych ruinach wyświetlano nocą projekcje inspirowane oknami ogrodów Jiangnan z Muzeum Suzhou. Współczesna technologia pozwoliła więc nałożyć motywy tradycyjnego chińskiego ogrodu na zachowane elementy przemysłowego krajobrazu. Double Garden łączy w ten sposób trzy pozornie odległe porządki: dziką przyrodę i kontrolowaną uprawę, przemysłową przeszłość i współczesne miasto oraz działania projektantów i aktywność mieszkańców. Zamiast usuwać ślady wcześniejszego użytkowania terenu, projekt wykorzystuje je jako część nowego krajobrazu.

Tekst: Krzysztof Sołoducha